در نعمت محمد صلي الله عليه و آله

ناصر خسرو قبادياني

(394- 481هـ)

ابومعين ناصربن خسرو قبادياني، شاعر معروف قرن پنجم هجري است. وي از قباديان بلخ بود. ابتدا خدمت ديواني داشت؛ سپس به مكه و قاهره سفر كرد و از خليفه فاطمي مصر مذهب اسمعيلي را كه يكي از شعب مذهب تشيّع است پذيرا شد و با لقب «حجّت زمين خراسان» به ايران برگشت و از بيم معاندان و متعصبّان به بدخشان رفت و در قلعه يمگان اعتكاف گزيد و همانجا به تبليغ مذهب اسماعيلي و تأليف كتب سرگرم بود تا بدرود حيات گفت. از آثارش به نثر زادالمسافرين، وجه دين و سفرنامه است. وي طبعي نيرومند و سخناني استوار دارد. ديوانش بارها به طبع رسيده است.

 

در نعمت محمد صلي الله عليه و آله

 

گزينم قرآن است و دين محمد صلي الله عليه و آله

همين بود ازيرا گزين محمد صلي الله عليه و آله

 

يقينم كه من هر دوان را بورزم

 يقينم شود چون يقين محمد صلي الله عليه و آله

 

كليد بهشت و دليل نعيمم 1  

 حصار حصين 2  چيست؟ دين محمد صلي الله عليه و آله

 

محمد رسول خداي است زي ما‌ 3

همين بود نقش نگين محمد صلي الله عليه و آله

 

مكين است 4 دين و قرآن در دل من

همين بود در دل مكين محمد صلي الله عليه و آله

 

به فضل خداي است اميدم كه باشم 

 يكي امّت كمترين محمد صلي الله عليه و آله

 

به درياي دين اندرون اي برادر

قرآن است درّ يمين 5 محمد صلي الله عليه و آله

 

دفينيّ و گنجي بود هر شهي را

قرآن است گنج و دفين‌ 6 محمد صلي الله عليه و آله

 

بر اين گنج و گوهر يكي نيك بنگر

 كِرا بيني امروز امين محمد صلي الله عليه و آله

 

چو گنج و دفينت به فرزند ماندي 7 ­ 

 به فرزند ماند آن و اين محمد صلي الله عليه و آله

 

نبيني كه امّت همي گوهر دين

 نيابد مگر كز بنين 8 محمد صلي الله عليه و آله

 

محمد بدان داد گنج و دفينش

كه او بود در خور قرين محمد صلي الله عليه و آله

 

قرين محمد كه بود؟ آنكه جفتش

 نبودي مگر حورعين محمد صلي الله عليه و آله

 

ازين حورعين و قرين گشت پيدا 

حسين و حسن سين و شين محمد صلي الله عليه و آله

 

حسين و حسن را شناسم حقيقت

بدو جهان، گل و ياسمين محمد صلي الله عليه و آله

 

چنين ياسمين و گل اندر دو عالم 

كجا رست جز در زمين محمد صلي الله عليه و آله

 

قرآن بود و شمشير پاكيزه حيدر

دو بنياد دين متين محمد صلي الله عليه و آله

 

كه استاد با ذوالفقار9  مجرّد   

 به هر حرب‌گه بر يمين محمد صلي الله عليه و آله

 

چو تيغ علي دادياري قرآن را 

علي بود بي‌شك معين محمد صلي الله عليه و آله

 

چوهارون ز موسي علي بود در دين10 

هم انباز و هم همنشين محمد صلي الله عليه و آله

 

به محشر ببوسند هارون و موسي

رداي علي و آستين محمد صلي الله عليه و آله

 

عرين‌ 11 بود دين محمد وليكن

علي بود شير عرين محمد صلي الله عليه و آله

 

بفرمود جستن به چين علم دين را

محمّد، شدم من به چين محمد صلي الله عليه و آله

 

شنودم ز ميراث‌دار محمد

سخن‌هاي چون انگبين محمد صلي الله عليه و آله

 

دلم ديد سرّي كه بنمود از اوّل

 به حيدر دل پيش بين محمد صلي الله عليه و آله

 

ز فرزند زهرا و حيدر گرفتم

من اين سيرت راستين محمد صلي الله عليه و آله

 

از آن شهره فرزند كو را رسيده است

 به قدر بلندترين محمد صلي الله عليه و آله

 

جهان آفرين آفرين كرد بر من

به حبّ علي و آفرين محمد صلي الله عليه و آله

 

كنون باقرين جهان آفرينم

من اندر حصار حصين محمد صلي الله عليه و آله

 

اگر من به حبّ محمد رهينم

 تو چوني عدوي رهين محمد صلي الله عليه و آله

 

منم مستعين 12 محمّد به مشرق

 چه خواهي ازين مستعين محمد صلي الله عليه و آله

 

چه داري جواب محمّد به محشر

چوپيش آيدت هان وهين محمد صلي الله عليه و آله

 

پي‌نوشت‌ها:

1- نعيم : ناز و نعمت، بهشت.

2- حصين: استوار، محكم

3- زي‌ما: در نزد ما، سوي ما

4- مكين: جاي گزيده- جايگزين.

5- ثمين: گرانبها

6- دفين: پنهان شده- مستور، اندخته. گنجي كه در زمين دفن شده است.

7- ماندن: گذاشتن، نهادن

8- بنين: فرزندان

9- ذوالفقار: شمشيري بود كه پشت آن خراش‌هاي پست و هموار فقره و مهره مانند داشت به همين جهت آن را ذوالفقار مي‌ناميدند. اين شمشير از "منبه بن حجاج" بود كه روز جنگ بدر كشته شد و شمشيرش را حضرت رسول صلي الله عليه و آله براي خويش برگزيد و سپس روز جنگ احد آن را به علي عليه السلام بخشيد.

10- اشاره است به حديث معروف كه پيامبر صلي الله عليه و آله به علي عليه السلام فرمود: اَنتَ مِنّي بِمَنزَلَةِ هَرون مِن موسي اِلاّ اَنّه لا نَبّيَ بَعدي: «تو اي علي نسبت به من همان منزلتي را داري كه هارون نسبت به موسي داشت جز اينكه بعد از من پيامبري نيست.»- اين حديث به حديث منزله شهرت دارد.

11- عربن: بيشه، جنگل

12- مستعين : استعانت‌كننده، ياري خواهنده.

* ديوان اشعار حكيم ناصرخسرو قبادياني (ج1) به اهتمام مجتبي مينوي و مهدي محقق، تهران 1357. ص 129.

 

Akbari62@gmail.com

  
نویسنده : جواد اکبری ; ساعت ۱۱:٥۸ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ۳٠ شهریور ،۱۳۸٥