شیوه های تبلیغی پیامبر(ص)۲

شیوه های تبلیغی پیامبر(ص)۲

 

 


آگاهى و تبليغ عالمانه

پيامبر(ص) براى تبليغ اسلام وحى الهى را مى‏شناخت و به تمام‏زواياى آن آگاهى داشت. بدون تكيه بر اين و آن، سخنانش رامى‏گفت و هيچ‏گاه از ظن و گمان‏هاى پوچ پيروى نمى‏كرد. قرآن نيزمى‏فرمايد:

(ولا تقف ما ليس لك به علم...). (21)

و قرآن گواه صدق و درستى گفتار را برهان و دليل مى‏داند ومى‏فرمايد: (قل هاتوا برهانكم ان كنتم صادقين). (22)

اميرالمؤمنين على(ع) در اين باره مى‏فرمايد:

«عليكم بالدرايات لا بالروايات‏». (23)

آيت و بينش و دقت را فرا روى خود قرار دهيد نه نقل قول‏هاى‏بررسى نشده را.

باور و ايمان مبلغ

آن‏چه در تمام مراحل تبليغ مدد كار حضرت بود، باور قلبى او به‏هدفش بود. بالاترين عامل توفيق تبليغى پيامبر(ص) استقامت وپشتكار او است كه از ايمان و باور او به هدف مقدسش نشات‏گرفته است.

عمل به گفتار

پيامبر(ص) همواره، بيش از همه به دستورات دينى كه آن را ابلاغ‏مى‏فرمود، عمل مى‏كرد. با اين روش هم اطمينان و اعتماد مخاطب راجلب مى‏كرد و هم ثابت مى‏نمود كه عمل به دستورات دينى كار مشكلى‏نيست.

علاوه بر اين اگر سخن از فردى عامل باشد بر قلب و جان اثرمى‏گذارد. هم‏چنان كه فرموده‏اند:

«ان الكلام اذا خرج من القلب دخل فى القلب و اذا خرج من‏اللسان لم يتجاوز الاذان‏».

مدارا و ملايمت در ابلاغ

يكى از عواملى كه پيامبر را موفق كرد خلق نيكو و رفتار پر ازعطوفت آن حضرت بود. ايشان پيام را با نرمى و مدارا تبليغ‏مى‏كرد، لذا جاذبه و كشش بيشترى در ميان مخاطبان داشت. قرآن دراين باره مى‏فرمايد:

(فبما رحمه من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوامن حولك...). (24)

در جايى كه اساس و مبانى دين ثابت است، نرمش‏مى‏تواند در موفقيت تبليغ مؤثر باشد. به همين جهت وقتى‏پيامبر(ص)، امير مومنان(ع) و معاذ را براى تبليغ به يمن‏روانه مى‏سازد مى‏فرمايد:

«انطلقا فبشرا ولا تنفرا و يسرا ولا تعسرا» (25)

مردم را مژده و بشارت دهيد و آن‏ها را از خود مرانيد، بر آن‏هاسهل و آسان بگيريد نه سخت و دشوار.

و حضرت صادق(ع) نيز مى‏فرمايد:

«فرغبوا الناس فى دينكم‏» (26)

«مردم را در دين و عقايد خود «ترغيب و تشويق‏» نماييد».

خيرخواهى براى مردم

قرآن شريف در وصف پيامبر(ص) مى‏فرمايد:

(لقد جائكم رسول من انفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم‏بالمؤمنين روف رحيم). (27)

تواضع

خداوند در اولين دستور براى آشكار كردن دعوت به پيامبر(ص)مى‏فرمايد:

(و انذر عشيرتك الاقربين و اخفض جناحك لمن اتبعك من‏المؤمنين). (28)

«نخست‏خويشاوندان نزديك را انذار كن، آن‏گاه پر و بال رحمت رابر تمام پيروان با ايمانت‏به تواضع بگستران‏». اين فروتنى وعدم ابراز انانيت و منيت از روش‏هاى مهم تبليغى پيامبر محسوب‏مى‏شود.

ابلاغ مرحله‏اى و گام به گام

اگر پيامبر(ص) تمام مطالب را يك باره با مخاطبين خود در ميان‏مى‏گذاشت هرگز نمى‏توانست انتظار نتيجه‏اى داشته باشد. ايشان‏همواره مى‏فرمودند كه نمى‏توان در وهله نخست تكاليف بزرگ را بردوش مخاطبين نهاد. حتى دستورات شرعى هم به تدريج ابلاغ شده‏چنان كه فرمودند:

«يا على ان هذا الدين متين فاوعل فيه برفق و... ان المنبت لاظهرا ابقى ولا ارضا قطع‏».

«اى على، اين دين، دين متينى است پس در آن به آرامى وارد شو،و بدان، كسى كه افراط و زياده‏روى كند نه راهى را مى‏پيمايد نه‏پشتى براى خود باقى مى‏گذارد».

پشتكار و اراده

پيامبر(ص) پس از آن كه پيام توحيد خويش را به گوش مردم رساندهيچ‏گونه سازشى در اين مسير را روا ندانست.

استقامت و تداوم آموزش و نظارت مستمر باعث موفقيت پيامبر(ص)شد. او در تمام لحظات زندگانى لحظه‏اى از تاكيد بر رسالت‏خويش‏غافل نشد.

صبر و سعه صدر

آن چه باعث‏شد تا پيام نبى اكرم(ص) نفوذ بيشترى داشته باشدسعه صدر ايشان بود. پيامبر(ص) بسيارى از راه‏ها را با نيروى‏صبر پيمود و در راه تبليغ از حربه صبر و استقامت‏بهره برد.

خداى متعال در قرآن مى‏فرمايد:

(لتبلون فى اموالكم و انفسكم و لتسمعن من الذين اوتواالكتاب‏من قبلكم و من الذين اشركوا اذى كثيرا و ان تصبروا و تتقوافان ذلك من عزم الا مور). (29)

يقينا شما با مال و جان آزمايش خواهيد شد. و از كسانى كه پيش‏از شما كتاب آسمانى بر آن‏ها نازل شد و از مشركان زخم زبان‏خواهيد شنيد، و اگر صبر و تقوا پيشه كنيد، يقينا چنين چيزى‏سبب قوت اراده در كارها است.

در تمام مواردى كه قرآن دعوت به صبر فرموده است، در باره دين‏بوده است.

ويژگى‏هاى سلبى پيامبر(ص)

دورى از تكلف:

پيامبر(ص) در راه رساندن وحى الهى از هر گونه تكلفى به دوربود. همين امر باعث مى‏شد تا فهم مطالب بر مردم آسان گشته، باآغوش باز پذيراى مسايل دين باشند، ايشان در اين باره‏مى‏فرمودند:

«نحن معاشر الانبياء و الاولياء براء من التكلف‏». (30)

«ما گروه پيامبران از تكلف به دور هستيم‏».

پرهيز از تعصبات قومى و فاميلى

يكى از ويژگى‏هاى پيامبر(ص) در تبليغ دين، اين بود كه در قيدگرايش‏هاى خويشى و گروهى و قومى اسير نگشت. همين آزادگى ازوابستگى‏ها باعث‏شد تا نبى اكرم(ص) بتواند حقيقت را آن‏طور كه‏شايسته است‏به گوش مخاطبان برساند. (31)

پرهيز از شتابزدگى

از اصول مهمى كه پيامبر(ص) در دوران بيست و سه ساله تبليغش‏رعايت مى‏فرمود، اين بود كه هرگز كارى را بدون طرح و ارزيابى‏دقيق انجام نمى‏داد. بلكه با دقت و ژرف‏انديشى، موقعيت وامكانات را سنجيده آنگاه به آن كار اقدام مى‏نمود. صلح حديبيه‏يكى از اين موارد بود كه نتايج‏بسيار پرارزشى را به دنبال‏داشت.

عوامل بيرونى توفيق تبليغى پيامبر(ص)

پيامبر(ص) با شناخت روحيات مخاطبين خود شيوه‏هاى گوناگونى براى‏تبليغ داشت كه آن را ارائه مى‏داد. بعضى از اين شيوه‏ها عبارتنداز:

حكمت

برخى افراد داراى روحيه‏اى منطقى هستند و مسايل را جز از راه‏برهان و استدلال و فكر نمى‏پذيرند اينان را نمى‏توان با انگيزش ويا مهار احساسات به راه آورد. پيامبر(ص) نيز چنين شيوه‏اى رادر بعضى موارد به كار مى‏بست. قرآن نيز روش دعوت پيامبر(ص) رااين چنين معرفى مى‏فرمايد:

(هوالذى بعث فى الا ميين رسولا منهم يتلوا عليهم اياته و يزكيهم‏و يعلمهم الكتاب والحكمه و ان كانوا من قبل لفى ضلال مبين). (32)

 

 

 

ادامه دارد...

 

 

Javad Akbari

http://Sacredzigoorat.persianblog.ir



  
نویسنده : جواد اکبری ; ساعت ۸:٤٩ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۱٠ آبان ،۱۳۸٥