دين و هويت

دين و هويت
دين و بحران هويت جوانان

 

 

دين و هويت

پرسشى كه در اين باره فراروى دانشمندان دينى قرار دارد چگونگى موضع دين در برابر «هويت‏» است؟

با مراجعه به متون دينى مى‏توان اصول زير را در اين باره به دست آورد

دين على الاصول در باب اجزاء و عناصر هويت در طيف وسيع آن موضع تاييد و پذيرش دارد . منابع دينى پاره‏اى از هويت‏هاى فردى، صنفى، گروهى، خانوادگى، ملى، تمدنى، اجتماعى، فرهنگى و مانند اين‏ها را هيچ گاه نفى نكرده و نخواسته است كه از روان آدمى زدوده شود، بلكه برخى از آن‏ها مورد تاكيد هم قرار گرفته است

با اين اوصاف، دين بر شكوفاسازى و مزيت‏بخشى و ارجحيت گذارى هويت فطرى، معنوى و اخلاقى اصرار ورزيده است . اديان اين توصيه را براى بشر به ارمغان آورده‏اند كه متعالى‏ترين عنصر هويت و شخصيت عبارت است از سرشت معنوى آدمى، و آن را در مقايسه با ساير اجزاى هويت‏بايد بر صدد نشاند

علاوه بر آن‏ها، دين بر تنظيم، متعادل‏سازى و اصلاح ديگر عناصر در احساس هويت و بازدارى از افراط در احساس هويت صنفى، گروهى، خانوادگى، ملى، نژادى و مانند آن تاكيد تام مى‏ورزد و هماره متذكر آدمى مى‏شود تا از دام افراط و تعصب‏هاى جاهلانه نژادى، ملى و همانند آن بپرهيزد

دين و بحران هويت

پرسش ديگر در اين باره اين است: موضع و نقش دين در قبال انواع بحران‏هاى برشمرده شده چيست؟

با قطع نظر از رويكردهاى افراطى و تفريطى در كار كرد دين، به اجمال مى‏توان نقش‏ها و كار كردهاى مثبت دين را در حل بحران‏هاى هويت‏به شكل زير صورت بندى كرد

1- پاسخ‏گويى و حل مشكل

نخستين كار كرد دين حل بحران از طريق حل ريشه‏اى آن و پاسخ گويى به پرسش و مشكل است . اين كار كرد در قلمرو همه بحران‏ها جارى نيست، بكله برخى از مهم‏ترين بحران‏هاى هويت در زمينه‏هاى عام انسانى در قلمرو اين صورت قرار مى‏گيرند . حل بحران معنى دارى زندگى يا مرگ و بقا مستقيم در حوزه رسالت دين قرار دارد و از دين انتظار مى‏رود آن را پاسخ گويد . همين طور درجه‏بندى و تبيين نظام اولويت‏ها در زندگى و فعال‏سازى عناصر برجسته هويت‏بيشتر در ساحت دين قرار مى‏گيرد

2- ترغيبت‏به بهره‏گيرى از انديشه و تجربه بشرى

در بسيارى از مشكلات انسانى و بحران‏هاى هويتى دين با قواعد كلى و عمومى به بهره‏بردن از عقل و انديشه و معرفت و تجربه بشرى توصيه مى‏كند و يافتن راه كارهاى عملى را به آدمى واگذار مى‏كند . چگونگى حل بحران خانواده يا آينده زندگى يا گسست نسل‏ها و مانند آن امورى است كه به عقلانيت آدمى سپرده شده است . البته ايمان و اخلاق معنوى پشتوانه مهمى در اين راستا خواهد بود . همان طور كه رعايت اصول و قواعد كلى مورد تاكيد دين بايد مورد توجه باشد

3- جايگزين‏سازى و مقاومت‏بخشى

كاركرد ديگرى كه از دين متوقع است و فى‏الواقع اين نقش را دين در تاريخ و تجربه خود به نمايش گذارده است، مقاومت‏بخشى است . هنگامى كه بحرانى و تعارضى در آدمى وجود دارد و پاسخ گويى به نيازى يا حل مشكلى امكان ندارد، ايمان دينى و مفاهيم وابسته به آن مى‏تواند جلوى فرسودگى و اشتداد بحران و واماندگى فرد را بگيرد و به او اراده و دليرى و استوارى ببخشد كه بحران هويت در او فروكش كند . مفاهيم دينى مانند صبر، توكل، رضا و . . . نشان دهنده اين محور مهم در سلامت روانى و مهار بحران‏هاى روحى است

مقاومت‏يابى در روان آدمى داراى ساز و كارهايى است و يكى از آن‏ها جايگزين سازى است . آدمى هر گاه در يكى از ابعاد و ساحت‏ها احساس شكست و ناكامى بكند، مى‏كوشد در بعدى ديگر آن را جبران كند و امر ديگرى را جايگزين سازد، در آموزه‏هاى اديان نيز از اين ساز و كار استفاده، و بر انگيزه‏هاى متعالى ايمانى و موفقيت‏هاى معنوى به عنوان جايگزين درد و رنج‏هاى غير قابل چاره، تاكيد شده است

در پايان بر اين نكته بايد تاكيد كرد كه راز سعادت انسان و رهايى نسل پراضطراب امروز از بحران‏ها در گرو بازگشت دوباره به دين، اخلاق، معنويت، تفاهم و همدلى است

منبع: DANAEE.COM

 

  
نویسنده : جواد اکبری ; ساعت ٩:۱٤ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٩ آبان ،۱۳۸٥