محمد صلي الله عليه و آله و هويت نوپديد

محمد صلي الله عليه و آله و هويت نوپديد

 

 

محمد صلي الله عليه و آله را نبايد تنها رسول عربي دانست كه شكوه حضور پيامبرانه او براي هميشه انسان و انسانيت بوده است. پيامبري كه جز سرنوشت جان‌ها سرنوشت دل‌ها را نيز در قبضه داشت.

از سويي حضور تاريخي ايشان در نقطه‌اي تاريخي و در بستري جغرافيايي امري ناگزير بوده است كه خود باعث نگاهي مقطعي در تاريخ اسلام به شخصيت و سيره ايشان است.

نگاهي كه البته به خاطر فرازماني و فرامكاني بودن حضرت محدود به انسان آن روزگار نمي‌شود. اما شناخت آن در بستر زماني و مكاني خودش حائز اهميتي بسيار است.

اينجا يثرب است، محله‌هاي فقيرنشيني كه حالا ريگ كوچه‌هايش همه عطر نام جديد خود را داد مي‌زنند. اينجا «مدينة النبي» است. كنار خانه ابو ايوب انصاري كه پيامبر بعد از هجرتش كه تا امروز مبدأ هجرت ماست منزل گرفته و قرار است مسجدي ساخته شود. نخستين مسجد، مي‌بينيد همه دست به كارند، مهاجر و انصار ندارد. كار است و كار عشق است و عشق.

عمار ياسر است كه سرود و رجزها را مي‌شكند، پشتش از آن همه خشتي كه بر آن گذاشته‌اند خم شده؛ داد مي زند: يا رسول الله كشتند مرا، باور كنيد خودشان اين همه باري كه بر دوشم گذاشته‌اند را نمي‌کشند.

پسر سميه، اينها تو را نمي‌كشند، تو را آن دسته ستمكار خواهند كشت.»»

چه لبخندي مي‌زند اين مسلمان عاشق، شايد خاطر سميه و ياسر را به ياد آورده، دوباره همه سرگرم كارند تا ديوارهاي خانه خدا را بالا بياورند، علي عليه السلام رجز مي‌خواند.

لايستوي من يعمرالمساجدا / يداب فيه قائماً و قاعدآً / و من يري عن الغبار حائراً - هيچ گاه كسي كه با كوشش تمام در حال قيام و قعود به كار ساختمان مسجد مشغول است با كسي كه روي خود را از خاك و غبار مي‌گرداند برابر نيست.

عمار از زبان علي ياد مي‌گيرد و پشت سر هم تكرار مي‌كند، به كسي برمي‌خورد؛ رو به عمار مي‌گويد؛ اي پسر سميه! شنيدم حرف‌هايي گفتي، به خدا قسم فكر كردم با عصايم بيني‌ات را خرد كنم

پيامبر صلي الله عليه و آله شنيد، برافروخت: «اينها را به عمار چه؟! او آنها را به بهشت مي‌خواند و آنها او را به آتش. عمار پوست ميان دو چشم و بيني من است...»

عمار، عمار، عمار ...

مدينه در خطر است. يهود، بني وائل، قريش، بني غطفان. همه با هم متحد شده‌اند تا ديگر اسلام و مسلماني نباشد.

هنوز تلخي سايه شكست احد از سپاه سه هزار نفري قريش باقي است، كه ده هزار مرد جنگي به سوي مدينه روانه‌اند. خشكسالي است. آسيب پذيرترين منطقه شمال مدينه است. پيامبر صلي الله عليه و آله به دنبال تدبيري با اصحاب مشورت مي‌كند.

سلمان كه پيامبر از بندگي و غلامي نجاتش داده پيشنهاد حفر خندق را مي‌دهد. نقشه حفر خندق كشيده شد و قرار است هر چند زرع را گروهي حفر كنند، سلمان با بازوان نيرومند خود مؤمنانه تلاش مي‌كند. مهاجر و انصار را خوش طبعي افتاده، هر گروه او را از آن خود مي‌دانند.

رسول الله مي‌بيند و مي‌شنود، لبخند مي‌زند و شانه سلمان را مانند دلش مي‌تكاند؛ «السلمان منا اهل البيت» - سلمان از خاندان ماست.

انگار تمام نخلستان‌هاي مدينه را به دهقان زاده پارسي بخشيده‌اند؛

سلمان، سلمان، سلمان...

الله اكبر، الله اكبر، اشهد ان لااله الاالله ... سيل خروشان جمعيت چه عاشقانه از همه سو به سمت مكه سرازير است. چه كسي بر بام كعبه جرأت ايستادن كرده، اين بلال بن رباح سياهپوست است. غلام زاده‌اي كه سنگ‌هاي داغ و تفتيده ظهر هنگام مكه چه بوسه‌ها كه بر بدنش نزده‌اند، وقتي كه مي‌خواستند از لات و منات و عزي بگويد و او احد، احد مي‌گفت. حالا نماز ظهر است و پيامبر او را بر بام كعبه مي‌خواند كه در گوش تمام تاريخ فرياد بزند، شهادت بر بزرگي و يگانگي خداوند را . خالدبن اسيد مي‌گويد: سپاس خداي را كه پدرم ابو عتاب زنده نبود تا اين روزگار را ببيند كه پسر رباح بر بام كعبه رود.

جبرييل دردهاي جاهلي آنان را براي پيامبر خبر آورد. پيامبر حرفشان را كه در غير حضور او گفته بودند به ايشان باز گفت؛ خالدبن اسيد، مسلمان شد و توبه كرد..

بلال، بلال، بلال...

و قديمي‌ترين بتي را كه عرب مي‌پرستيد، «مناب» بود و عرب به نام وي «عبد منات» و «زيد منات» نامگذاري مي‌كرد ... و همين منات است كه خداي (عزوجل) از او ياد كرده و فرموده است «و مناة الثالثه الاخري» و «منات» از آن هذيل و خزاعه بود و قريش و عرب همگي او را بزرگ مي‌شمردند و اين بزرگداشت همچنان بود تا پيامبر صلي الله عليه و آله در سال هشتم هجرت، همان سالي كه خداي تعالي مكه را برايش گشود... نگون سارش ساخت... .

شايد اين تحليل كه اگر پيامبر تمام تبليغ خود را مبني بر گسترش اسلام بر جمعيت اشراف و ثروتمندان بت مدار (و نه الزاماً بت پرست) مكه و اصولاً شبه جزيره عربستان متمركز مي‌كرد، اقبال بيشتري براي رواج اسلام پيدا مي‌شد، با توجه به تاريخ پرنشيب و فراز اسلام در آغاز سخن چندان قابل دفاع به حساب نيايد و حتي پرسش و طرح مسأله نيز نابخردانه تلقي شود اما با كمي تأمل در همان زواياي پرفراز و نشيب متوجه مي‌شويم كه حداقل طرح اين مسأله ما را به آگاهي بيشتر از سيره حضرت مي‌رساند.

اين كه برده سياه پوستي مانند بلال بن ابي رباح حبشي بر بام كعبه - كه عالي‌ترين و مقدس‌ترين مكان در نزد مسلمانان است - برود و نداي توحيد را فرياد بدارد، يا دهقان زاده جست جوگر حقيقت - سلمان فارسي- كه در تحري حقيقت به غلامي يهودي دچار شد، منّا اهل البيت شود، يا كنيززاده‌اي چون عمار ياسر از قربت، پوست ميان دو چشم پيامبر خوانده شود.

و هزاران شاهد ديگر همه و همه گوياي تنها يك نكته مي‌تواند باشد كه كاركرد اصلي تبليغ و ترويج اسلام آن گونه كه پيامبر صلي الله عليه و آله خواستند تمام اولويت خود را در پرورش و به دست آوردن افراد مكتبي و مومناني از اين دست مي‌داند.

تحليل اين كه مشركان اصلي مكه - كه منظور همان سركردگاني چون ابوجهل و ابوسفيان است وگرنه عوام مشركين كالانعام و بل هم اضل تابع نتيجه عملي تئوري بت مداري كه همان بت پرستي است، بودند - با تئوري بت مداري در اصل دغدغه وجودي حتي منات را هم نداشتند، نگاه زياد دقيقي را نيز نمي‌طلبد، چرا كه با فتح مكه و غير از فتوحات ديگر است كه سركردگان بت مدار كه ديگر حاصلي براي بت‌هاي خود نمي‌بينند با تسليمي كه نمايانگر اصل بي‌اعتقادي به توانايي بت‌هاست، مسلمان مي‌شوند و البته اسلامي كه به نوعي مي‌خواهند در اين دين نيز خدا همان بتي باشد كه از قبل آن بتوان به استثمار و استعمار از طريق حكومت خدا بر مردم پرداخت.

با اين اوصاف بت مداري اشراف مكه چيزي جز اسباب معيشت و سلطه انگاري يك شيء توتم شده - توسط اشراف مشرك مكه - نبود و اين خود مهمترين منافات را با به دست آوردن مكتب سلمان و بلال و عمار پروري دارد كه رسول الله صلي الله عليه و آله در پي آن بود.

گفتيم اشراف بت مدار مكه بعد از ناچاري و اين كه گريزي از نيروي قاهر مسلمانان صدر اسلام نداشتند، مزورانه رو به اسلام آوردند و اگرچه پيامبر صلي الله عليه و آله با سياست «تأليف قلوب» و ... سعي در جذب بيشتر آنها كرد كه البته پرداختن و تحليل آن در «اين زمان» را بايد به «وقت دگر» گذارد. اما نكته اصلي در اين جاست كه اين گروه حتي با اسلام آوردن خود چه در زمان حيات مبارك پيامبر و چه بعد از رحلت ايشان - كه به نوعي مي‌توان گفت تازه آغاز دوره‌اي جديد بود - دست به بازخواني بت مدارانه خود از اسلام زد.

غزوه‌هايي كه گاه بعضي از سپاه از همان اواسط اردو برمي‌گشت، توطئه‌هاي مكرر ترور، پيمان شكني‌هاي متحدان كه به صراحت و در خفا دخالت ايادي داخلي در آن آشكار بود تا مخالفت صريح با فرماندهي اسامه بن زيد در روزهاي پاياني زندگي رسول الله صلي الله عليه و آله از جمله نشانه‌هاي حركت اين گروه در زمان حيات پيامبر صلي الله عليه و آله بود.

اما بلافاصله بعد از رحلت پيامبر ما شاهد باژگونه شدن حتي بعضي از ارزش‌هاي اصيل و نص اسلامي مي‌شويم و اين چيزي جز تلاش - اين بار آشكار - همان گروه نيست كه حتي توانستند بعضي از نهادهاي مرجع و حتي اجرايي را نيز از آن خود كنند و به اين ترتيب عمارها و سلمان‌ها و ابوذرها به عنوان اصلي‌ترين دستاوردهاي عيني روزگار رسالت پيامبر صلي الله عليه و آله در انزواي خاموشي و كوشش مبارزه از الگو شدن خارج شده و نوعي از انحراف از همان رحلت پيامبر صلي الله عليه و آله در جامعه اسلامي ريشه دواند كه خيلي زود نيز با آغاز حكومت معاويه تبديل به درختي تنومند و تنومندتر شده و باروري آن را در حكومت امويان و عباسيان به نظاره مي‌نشينيم.

در اينجا ذكر اين مسأله شايد بسيار قابل اهميت باشد كه تنها اين خط امامت است كه با وصل به جريان كر نبوت تكويني توانست ريشه‌هاي اصيل اسلام و باور و تفكر اسلامي را حفظ كند و محمد صلي الله عليه و آله را كه در پاسخ به علي از شيوه زندگي خود آن گونه توصيف مي‌كند كه گويي ذات خود اسلام است كه در وجود صاحب كرامت چراغ مصطفوي فروزان شده است با ولايت و امامت يگانه مي‌داند، وقتي حضرت مي‌فرمايند «معرفت، اندوخته من است. خرد، بنياد مذهب من است.» دوستي، اساس كار من است. شوق خنگ رهوار من است. ياد او مونس دل من است. اعتماد گنجينه من است. غم، رفيق من است. دانش سلاح من است. شكيبايي، رداي من است. رضا غنيمت من است. فقر، فخر من است. پارسايي پيشه من است. يقين توان من است. راستي، شفيع من است. پرستش، سرمايه كفايت من است. كوشش سرشت من است. نماز، شادي من است.»

دقيقاً بعد از رحلت پيامبر است كه به قول سلمان با «انجام دادن و ندادن» آن چه رسول الله از آنان در اشارات و حتي دستورات مكرر خواسته بود، انحراف از معيار آن دسته از مسلمانان كه ذكرشان رفت به وضوح قابل تماشا شد و از آن نمونه است.

زناني كه پيامبر آنها را بركت و قرة العين معرفي كرده، دست او را در غزوه‌ها و سريه‌ها و در موقعيت‌هاي اجتماعي درخور شخصيتش گرفته و با نزول سوره‌هايي اختصاصي براي آنان - سوره‌اي با عنوان اختصاصي مردان در قرآن مجيد وجود ندارد - نگاهي ديگر به او بخشيده شده است، درست ده سال بعد از رحلت پيامبر توسط حاكم مسلمين به حبس در خانه و بي‌خردي محكوم مي‌شود.

مي‌گويند براي موفقيت با زنت مشورت كن و برخلاف آن عمل نما و وقاحت به آن جا مي‌رسد كه حتي به بزرگ بانوي مقدس اسلام توهين شود و «بضعة رسول الله» آزرده شود. يا در مباحث ديگر نيز با مخالفت با احكام وضع شده توسط پيامبر، قضاوت‌هاي خارج از حدود و ثغور احكام اسلامي و گسترش فتوحات به هر قيمتي به اين انحراف بال و پر مي‌دادند.

مآخذ:

- كتاب الاصنام، هاشم بن محمد كلبي- ترجمه جلالي نائيني ص 110

- محمد از ولادت تا وفات؛ دكتر علي شريعتي، دكتر سيدجعفر شهيدي ص 97 و ص 98

منبع: 

سايت الغدير - ياسر هدايتي

 

  
نویسنده : جواد اکبری ; ساعت ۱۱:٢٤ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٩ مهر ،۱۳۸٥